مقاله حضانت نویسنده:دکتر عباس مجتهدی

حضانت نهاد خانواده به عنوان بهترین و مهم‌ترین بستر رشد کودک، همواره مورد توجه قانون‌گذاران اجتماعی بوده است و با اتفاق نظر، همگی والدین را شایسته‌ترین افراد برای نگه‌ داری و مراقبت طفل معرفی می‌کنند.قانون ایران نیز با اتکا بر فقه امامیه، قوانین و مقرراتی مربوط به حضانت در قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده مقرر داشته است

حضانت  از واژگان حقوق خانواده است و به معنای  حق یا تکلیف در نگهداری و سرپرستی کودک است

حضانت کلمه‌ای عربی و در لغت به معنای پروردن است و در اصطلاح عبارت است از نگهداری مادی و معنوی طفل توسط کسانی که قانون مقرر داشته‌است.

حضانت برای پروراندن و امر نگهداری کودک این است که «الحضن» در لغت عربی، زیر بغل تا تهیگاه یا سینه و فاصلهٔ دو بازو را گویند و چون مادر، طفل را در بین بازوان و سینه (آغوش) قرار می‌دهد، گفته می‌شود که حضانت نموده‌است.

در حقوق، به اقتدارِ قانونیِ شخص برای نگهداری و تربیت فرزند، حق  حضانت فرزند گفته می‌­شود. واژه‌ی نگهداری، منظور تأمین نیازهای جسمانی همچون تهیه‌ی خوراک و پوشاک، و تربیت، و تأمین نیازهای اخلاقی و روحی همچون محبت کردن و تعلیم است.

حضانت

بنابراین شخصی که حضانت را برعهده گرفته، اجازه دخالت در امور مالی و غیرمالیِ طفل همچون خرید و فروش اموال و همچنین اجازه دخالت در تصمیم ازدواج فرزند ندارد ، صرفا باید به مواظبت و نگهداری از او بپردازد.

در ماده ۱۱۶۸ حضانت برای والدین هم حق است و هم تکلیف، یعنی از منظر حقوقی، حضانت برای والدین حق است که در صورت سرپیچی یکی از والدین دیگری حق دارد به وسیله دادگاه آن را خواسته و متخلف را به انجام آن مجبور نماید و یا این که اگر یکی از والدین طفل را به دیگری واگذار نکند، او می تواند به دادگاه مراجعه و طفل را بگیرد و در عین حال تکلیف می باشد.

شرایط حضانت

برای نگهداری از کودک تا سن هفت سالگی با مادر است  و بعد از هفت سالگی بین والدین برای گرفتن حضانت مشکل وجود داتشه باشد دادگاه تصمیم گیری می کند . و اگر پدر و مادر از هم جدا شده باشند مادر حق دارد بچه رو تا هفت سال پیش خودش نگه دارد.

اگر یکی از پدر و مادر مرده باشند حق حضانت با دیگری است و فامیل  حق حضانت ندارند.

اگر پدر یا مادر انحراف اخلاقی داشته باشد و یا سلامت جسمی نداشته باشد دادگاه می تواند براساس درخواست نزدیکان کودک یا درخواست قیم قانونی او یا تقاضای دادستان تصمیمی که برای حضانت طفل لازم بداند اتخاذ کند.

حق حضانت فرزند با چه اشخاصی می‌تواند باشد؟
در مورد  افرادی که می توانند حضانت کودک را برعهده بگیرند مواردی هست عبارتند از :

اگر زن و مرد با هم زندگی می کنند حضانت بر عهده هر دو است

در زمان طلاق، مادر تا سن هفت سالگی و پدر بعد از آن اولویت دارد ولی اگر  بعد از هفت سال، دعوای در مسئله‌ی حضانت پیش بیاید، دادگاه با توجه به نفع کودک تصمیم می­‌گیرد. بنابراین ممکن است دوباره او را به مادرش بدهد.

اگر یکی از والدین  پدر کودک فوت شده باشد حضانت با مادر است حتی اگر پدربزرگ پدری زنده باشد .
اگر هر دوی آنها فوت شده باشد اولویت با جد پدری است بعد کسی کار از سوی پدر یا جد پدری انتخاب شده و در آخر فردی که دادگاه انتخاب می کند ممکنه یکی از بستگان کودک باشد.

بعد از سن بلوغ برای دختر ۹ سالگی و برای پسر ۱۵ سالگی خودشون انتخاب می کنند.

 موارد سلب حق حضانت فرزند کدام است؟

دلایلی که باعث گرفتن حضانت از والدین می شوند عبارتند از اعتیاد به مواد مخدر ، انحراف اخلاقی ، جنون ، و ازدواج مجدد مادر است

باید توجه داشت که به گمان قانون­‌گذار، مادر تا زمانی که ازدواج نکرده بهتر می‌­تواند از فرزندش مراقبت کند اما اگر مادر همچنان خواستار ادامه‌ی حضانت است باید در دادگاه ثابت کند که این ازدواج خللی در وظایفش ایجاد نمی­‌کند و این مراقبت به نفع  کودک نزدیک­‌تر است.

همچنین تنبیه بیش از اندازه کودک ، داشتن ساعت کاری زیاد، و یا داشتن بیماری واگیر دار باشد و ثابت شود که به مصلحت کودک نیست قاضی فرد دیگری را انتخاب می کند.

آیا می­‌توان بابت حضانت طفل، مطالبه‌ی دستمزد کرد؟

حضانت به همان صورتی که مطرح شد وظیفه افراد تعیین شده و است و نمی تواند هزینه ایی بابت درخواست کنند مگر اینکه قانون فرد دیگری غیر از والدین معین کرده باشد.البته این ممنوعیت ربطی به دریافت نفقه ی فرزند ندارد به عنوان مثال اگر حضانت با مادر است پدر موظف به پرداخت هزینه های نگهداری طفل همچون پوشاک و مدرسه است علاوه براین موضوع قاضی چنانچه شخصی را که معین کرده با وجود توانایی مالی از نگهداری کودک خود داری کنه یا شخص دیگری مانع اجرای حکم شود ذی نفع می تواند بازداشت فرد را تازمان اجرای حکم قاضی درخواست نماید.

آیا می‌توان از حق حضانت فرزند صرف نظر کرد؟

از مهم‌ترین مسائلی که در بحث حضانت مطرح می­‌شود، صرف‌نظر کردن از این حق در طلاق یا قرارداد است. به عنوان مثال خانمی در ازای گرفتن حق حضانت، مهریه‌ی خود را می­‌بخشد. آیا در این فرض باید گفت پدر برای همیشه حق حضانت خود را از دست داده و بازگرداندن آن ممکن نیست؟
حضانت، هم حق است و هم تکلیف؛ جنبه‌ی حق آن، قابل اسقاط است اما جنبه‌ی تکلیفش خیر. اگر پدری که حق حضانت را از خود سلب کرده، ثابت کند که نگهداری طفل توسط مادر به نفع کودک نیست  می­‌تواند دوباره سرپرستی او را برعهده بگیرد.

 ملاقات با طفل چیست؟

شخصِ برخوردار از حق حضانت، نمی‌­تواند مانع ملاقات اشخاصِ ذی‌حق (همچون پدر، مادر، خواهر و برادر) با بچه شود؛ زیرا این ملاقات‌­ها به سلامت روحی کودک کمک بسیار می کند، به همین خاطر قانون­‌ از این حق دفاع کرده است. و اگر فردی که عهده دار حضانت است اجازه ملاقات ندهد می تواند به دادگاه مراجعه کند و درخواست ملاقات طفل را ارائه دهد. دادگاه بعد از برسی روز و ساعتی را برای ملاقات مشخص می کند و گاهی با حضور یک ناظر صورت می گیرد.

با وجود اصلاح این ماده و سپردن طفل (پسر و دختر) تا هفت سال به مادر به نظر می رسد که این موضوع باید با توجه بیشتری مورد توجه قرار گیرد.

۱) در سپردن کودک به والدین به نیاز کودک و علاقه و تمایل او به یکی از والدین باید توجه بیشتری شود. هر چند کودک در مرحله ای  نیست که بتواند نفع خود را دقیقاً تشخیص دهد ولی چون در طول مدتی که با یکی از والدین زندگی می کند با طرف دیگر نیز دیدار دارد بنابراین تا حدی می توان میل و رغبت او را در واگذاری به یکی از والدین مورد توجه قرار داد.

۲) طبق ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی اگر مادر، که حضانت با اوست ازدواج کند حضانت از او گرفته می شود

هنگامی که مادران برای حفظ حضانت ازدواج خود را به تاخیر می اندازند، و متحمل سختیهایی می شوند.

۳) در برخی کشورها حق ملاقات کودک با دیگر اعضای فامیل و خویشاوندان مثل عمو، عمه، دایی و خاله در نظر گرفته شده است ولی در قانون ایران حق ملاقات تنها برای پدر و مادر پیش بینی شده است.

این در حالی است که گاهی در برخی پرونده ها که مادر فوت کرده بود، پدر برخلاف میل و رغبت کودک از ملاقات او با دیگر اعضای فامیل مادری خودداری کرده است و هیچ راه حل قانونی برای حل این مساله که رابطه مستقیم با نیاز کودک دارد، وجود ندارد.

نکته:
در انتها می‌­توان به این نتیجه رسید که رعایت منفعت کودک همان چیزی است که می‌­تواند تمام احکام مربوط به حضانت را مورد توجه قرار بدهد.

مقاله حضانت نویسنده:دکتر عباس مجتهدی

http://hadaf110.com/http://hadaf110.com/hezanat

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *